Xavfsizlik Devori (Firewall)
Firewall (xavfsizlik devori) — tarmoq trafikini belgilangan qoidalar asosida filtrlovchi xavfsizlik tizimi. Tashqi tahdidlardan ichki tarmoqni himoya qiladi. Firewall — har qanday korporativ tarmoq himoyasining birinchi qatoridir.
Xavfsizlik devori arxitekturasi: Internet → Firewall → DMZ → Ichki Firewall → LAN
Firewall Turlari
1 Packet Filtering Firewall (Paket filtri)
OSI 3-4 qatlamda ishlaydi. IP manzil, port va protokol asosida qaror qabul qiladi. Eng oddiy tur.
Afzalliklari:
- • Tez ishlaydi
- • Kam resurs sarflaydi
- • Sodda konfiguratsiya
Kamchiliklari:
- • Sessiya holatini saqlamaydi
- • IP spoofing ga zaif
- • Ilovalar darajasini ko'rmaydi
2 Stateful Inspection Firewall (Holat tekshiruvi)
TCP ulanish holatini kuzatib boradi. Ruxsat etilgan sessiyalar asosida javob paketlarini o'tkazadi.
# Stateful firewall state table misoli
192.168.1.5:49152 → 8.8.8.8:443 [ESTABLISHED]
192.168.1.10:50000 → 93.184.216.34:80 [SYN_SENT]
External:unknown → 192.168.1.5:23 [NEW] BLOCKED
3 Application Layer Firewall (Proxy Firewall)
OSI 7-qatlamida ishlaydi. HTTP, FTP, DNS kabi protokollarning mazmunini tekshiradi. Eng chuqur tekshiruv.
Nima tekshiradi:
- • HTTP sarlavhalar va URL
- • FTP buyruqlari
- • DNS so'rovlari
- • Email kontent (SMTP)
Qo'llash:
- • SQL Injection bloklash
- • XSS filtrlash
- • Malware URL bloklash
- • DLP (data leakage prevention)
4 Next-Generation Firewall (NGFW)
Barcha avlod xususiyatlarini birlashtiradi + IDS/IPS, antivirus, DPI, ilova nazorati va boshqalar.
DPI
Chuqur paket tekshiruv
IPS
Hujum oldini olish
SSL
HTTPS tekshiruvi
AI/ML
Anomaliya aniqlash
Firewall qoidalari (ACL)
ACL (Access Control List) — firewall qoidalari jadvali. Har qoida: manba → maqsad → port → harakat (ALLOW/DENY).
| # | Manba IP | Maqsad IP | Protokol | Port | Harakat | Izoh |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Any | 192.168.1.0/24 | TCP | 80, 443 | ALLOW | Veb trafik |
| 2 | 192.168.1.0/24 | Any | TCP | Any | ALLOW | Ichki chiqish |
| 3 | 10.0.0.1 | 192.168.1.100 | TCP | 22 | ALLOW | Admin SSH |
| 4 | Any | Any | TCP | 23 | DENY | Telnet xavfli |
| 5 | 185.220.101.0/24 | Any | Any | Any | DENY | Tor exit nodes |
| 100 | Any | Any | Any | Any | DENY | Default: hammani rad et |
Eng yaxshi amaliyot: "Deny All" default qoidasi — ruxsat berilmagan barcha trafik bloklanadi. "Allow list" yondashuvi.
WAF — Web Application Firewall
WAF — veb ilovalarni HTTP/HTTPS darajasida himoya qiluvchi maxsus firewall. OWASP Top 10 hujumlaridan himoya qiladi.
WAF nima bloklaydi:
- SQL Injection (
'; DROP TABLE--) - XSS (
<script>alert(1)</script>) - Path Traversal (
../../etc/passwd) - File Upload zaifliklar
- DDoS (Layer 7)
Mashhur WAF yechimlari:
- • Cloudflare WAF — eng keng tarqalgan
- • AWS WAF — bulutli
- • ModSecurity — bepul, open source
- • F5 BIG-IP ASM — enterprise
- • Imperva WAF — kuchli himoya
DMZ — Demilitarized Zone
DMZ — internet bilan ichki tarmoq orasidagi himoyalangan zona. Ommaviy xizmatlar (veb, email, DNS) shu yerga joylashtiriladi.
Internet
Ishonchsiz
Tashqi foydalanuvchilar
DMZ
Yarim ishonchli
Veb, Email, DNS serverlar
Ichki LAN
To'liq ishonchli
Ma'lumotlar bazasi, intranet
Bilimingizni tekshiring
1. Stateful firewall va Packet filter firewallning asosiy farqi?
2. WAF (Web Application Firewall) qaysi hujumdan asosan himoya qiladi?
Asosiy xulosalar
- 4 ta firewall turi: Packet Filter, Stateful, Application Layer, NGFW
- ACL qoidalari: ALLOW/DENY asosida trafik filtrlash. Default: "Deny All"
- WAF — veb ilovalar uchun maxsus himoya (SQL injection, XSS)
- DMZ — ommaviy xizmatlarni ichki tarmoqdan ajratuvchi zona
- NGFW — zamonaviy firewall: DPI, IPS, SSL tekshiruv va AI/ML